In Nederland maken we zowel onder als boven de grond intensief gebruik van de ruimte. Een gebouw of stuk grond wordt vaak voor meerdere doelen gebruikt. Daarom is het belangrijk dat iedereen weet wat zich waar bevindt, hoe het eruitziet en waarvoor het gebruikt wordt. En dat die informatie betrouwbaar, actueel en samenhangend is. Zo kunnen procedures worden verkort en maatschappelijke kosten worden bespaard.

Om te bouwen of andere ruimtelijke projecten uit te voeren is vaak een vergunning nodig. Voor het aanvragen en beoordelen van vergunningen is veel ruimtelijke informatie nodig. De Omgevingswet bundelt en vereenvoudigt de regels voor ruimtelijke projecten, zoals woningbouw of bedrijvigheid. Met behulp van een digitaal loket wordt het makkelijker om ruimtelijke projecten te starten. Het Kadaster levert met tactische en operationele beheertaken een bijdrage aan het Digitaal Stelsel Omgevingswet.

Basisregistraties
Het Kadaster is bronhouder van verschillende registraties, waaronder de Basisregistratie Kadaster (BRK), Basisregistratie Topografie (BRT) en het net van coördinaatpunten in het coördinatenstelsel van de Rijksdriehoeksmeting (RD). Daarnaast beheren we verschillende landelijke voorzieningen en diensten als de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG), de Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT), het Kabels en Leidingen Informatie Centrum (KLIC) en het WOZ-waardeloket.    

Alle KLIC-cijfers, waaronder schadecijfers, zijn op onze website inzichtelijk via www.kadaster.nl/zakelijk/registraties/landelijke-voorzieningen/klic/cijfers te vinden.

3D basismodel fysieke leefomgeving WaU
In 2024 zijn belangrijke stappen gezet om overheidsdata beter te benutten voor het inzichtelijk maken van ontwikkelingen in het Nederlandse landschap. Zo is de ‘Monitor Landschap’ verder verbeterd om veranderingen in het landschap nauwkeuriger te volgen, en is de ‘Monitor Nieuwbouwproductie Woningbouw’ ontwikkeld om de voortgang van nieuwbouwprojecten beter in kaart te brengen. Er is ook onderzoek gedaan naar factoren die de duur van woningbouwprojecten beïnvloeden, en de gegevens van de woningvoorraad zijn uitgebreid met informatie over de verdiepingshoogtes van appartementen. Hierdoor is bestaande data niet alleen uitgebreid, maar ook gebruiksvriendelijker gemaakt voor burgers en overheidsinstanties.

Daarnaast heeft het Kadaster in het kader van het programma ‘Werk aan Uitvoering’ van het ministerie van BZK gewerkt aan de ontwikkeling van een landelijke 3D-basisvoorziening. Deze voorziening bevat gedetailleerde 3D-informatie over gebouwen en terreinen, en biedt mogelijkheden om data van andere partijen te integreren. Het programma focust op het verbeteren van het productieproces van 3D-data en het toegankelijk maken van deze informatie. Samenwerking met partners zoals de VNG, TNO en het Waterschapshuis speelt hierbij een belangrijke rol. Er wordt ook gekeken naar de mogelijkheid om rechten en plichten aan objecten te koppelen. De financiering van het beheer op de lange termijn blijft echter een uitdaging.

Verder heeft het Kadaster in 2024 vier incidentele subsidies verstrekt binnen het kader van ‘Werk aan Uitvoering’. Deze subsidies hebben bijgedragen aan de verdere verbetering en toepassing van data in diverse maatschappelijke projecten. Het gaat daarbij om de volgende subsidies:

• € 249.983 aan de TU Delft voor het project ‘Op naar een robuust software fundament voor 3DBAG’;

• € 260.000 aan de VNG voor het programma ‘Ontsluiten lokale 3D data’;

• € 500.000 aan TNO voor het project ‘BRO-3D: BRO-data en – modellen in 3D GIS webservices’;

• € 355.377 aan Geonovum voor het project ‘semantische samenhang tussen geobasisregistraties’.

Op verzoek van het ministerie van BZK hebben we een voorstel ingediend om het programma met nog 9 maanden te verlengen tot 1 april 2025. Het ministerie van BZK heeft hier akkoord op gegeven.

Omgevingswet
Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet inwerking getreden. Vanaf dat moment is ook het digitale stelsel en haar landelijke voorziening operationeel geworden. De inwerking treding is zonder incidenten verlopen. De systemen van de Omgevingswet zijn probleemloos in productie genomen en hebben geen incidenten veroorzaakt. De dienstverlening heeft vanaf de start aan het overeengekomen dienstenniveau voldaan. Er is door alle betrokken partijen hard gewerkt om de implementatie goed te laten verlopen. In 2024 zijn we ook meteen begonnen met de voorbereiding van de doorontwikkeling en het vergroten van de gebruiksvriendelijkheid.

Met de Omgevingswet wil de overheid de regels voor (de ontwikkeling van) de fysieke leefomgeving vereenvoudigen en samenvoegen. Om de Omgevingswet te kunnen uitvoeren, hebben overheden en initiatiefnemers verschillende digitale voorzieningen nodig; het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) levert deze voorzieningen. Het Kadaster heeft daarbij twee rollen: tactisch beheer organisatie (TBO) en operationeel beheerder (OBO). Als tactisch beheerorganisatie (TBO) voor de landelijke voorziening van het DSO Omgevingswet (DSO-LV) werken we onder verantwoordelijkheid van de minister VRO aan het optimaal coördineren, afstemmen en borgen van de systeemdelen die de verschillende OBO’s bouwen ten behoeve van alle gebruikers en stakeholders. Deze werkzaamheden voert TBO kostendekkend uit, inclusief BTW. Het ministerie en TBO zijn van mening dat over deze werkzaamheden ten onrechte omzetbelasting moet worden afgedragen. Daarover is een uitspraak van de Belastingrechter gevraagd. De uitspraak van het Hof (in hoger beroep) stelde Ministerie/TBO in het ongelijk omdat het naar de mening van het Hof een economische activiteit betreft en voorts niet als overheidshandelen valt aan te merken. Ministerie/TBO beraden zich nog om in cassatie te gaan.

In het Bestuurlijk Overleg met de minister van BZK van 4 april 2024 is de begroting voor het beheer van de DSO-LV goedgekeurd. Daarnaast hebben we de minister inzicht gegeven in de knelpunten bij aansturing van het DSO en hebben we een voorstel ingediend voor de aansturing de komende jaren.

KLIC
In 2023 is de Wet informatie-uitwisseling bovengrondse en ondergrondse netten en netwerken (Wibon) geëvalueerd door het ministerie van Economische Zaken en Klimaat. Deze wet heeft als doel om graafschade te voorkomen door verplichte graafmeldingen en gerichte informatievoorziening. In 2024 hebben wij het ministerie van Economische Zaken ondersteund bij het uitwerken van de verbetervoorstellen die uit de evaluatie kwamen. Daarnaast zijn de business koppelingen voor grondroerders en netbeheerder vernieuwd, waarmee ook is voldaan aan de hogere beveiligingseisen die door het Kadaster zijn vastgesteld. Dankzij de hernieuwde business koppelingen bieden wij een veilige technische koppeling met externe partijen op basis van REST-API die hierdoor veiliger en makkelijker werken. Ook zijn we gestart met de technische voorbereiding voor het vernieuwen van de standaarden waaronder de IMKL (Informatiemodel Kabels & Leidingen), het PMKL (Presentatiemodel Kabels & Leidingen) en het BMKL (Berichtenmodel Kabels & Leidingen). Net als in 2023 groeide in 2024 het aantal KLIC-meldingen met 4%. Daarmee kwam het aantal meldingen in 1 jaar opnieuw boven de 1 miljoen. Net als in 2023 hebben we de omzetstijging ingezet om de KLIC-tarieven per 1 januari 2024 te verlagen.

Geodetische Infrastructuur
Het Kadaster, Rijkswaterstaat en de Dienst der Hydrografie werken samen binnen de Nederlandse Samenwerking Geodetische Infrastructuur (NSGI). Samen beheren en publiceren zij onderdelen van de geodetische infrastructuur, het gegevens-ijkpunt ten opzichte waarvan metingen worden uitgevoerd. Het Kadaster is verantwoordelijk voor de Rijksdriehoeksmeting (RD) en de internationale coördinatie, Rijkswaterstaat voor het Normaal Amsterdam Peil (NAP) en de Dienst der Hydrografie voor de hoogtereferentie op zee.

We hebben onze inspanningen voortgezet om binnen dit samenwerkingsverband te komen tot een nieuwe methodiek voor een keurmerk voor GNSS-dienstverleners. GNSS staat voor Global Navigation Satellite System. Er zijn verschillende GNSS-dienstverleners die GNSS-signalen verwerken en data beheren. In 2024 hebben we de methodiek getest en verbeterd in een proefproject met een GNSS-dienstverlener.

Binnen NSGI is in 2024 een proefproject uitgevoerd met een GNSS-dienstverlener om een keurmerkmethodiek voor GNSS-diensten te ontwikkelen en verbeteren. Er zijn verschillende GNSS-dienstverleners die GNSS-signalen verwerken en data beheren, per 1 juli 2024 zijn de real-time data van al onze GNSS-stations beschikbaar voor hergebruik. Daarnaast hebben we via een gebruikersonderzoek eventuele verbeteringen in kaart gebracht voor een betere en toegankelijkere ontsluiting van geodetische databronnen. Het gebruikersonderzoek was gericht op fysieke punten; NAP-peilmerken, GNSS-kernnetpunten, RD-punten en de GNSS-referentiestations. Uit dit onderzoek bleek dat de gebruikers tevreden zijn over de actualiteit, beschikbaarheid en nauwkeurigheid van de coördinaten. Het onderzoek bracht ook verbeterpunten aan het licht, het Kadaster wil het beheer en de informatievoorziening beter laten aansluiten op de behoeften van onze gebruikers. Het NSGI beheert ook de geodetische infrastructuur van Bonaire, Sint Eustatius en Saba (BES-eilanden) door de invoering van de Kadasterwet BES. Lokale GNSS-stations zijn geïnstalleerd, en de transformatie BESTRANS2020 is gepubliceerd, inclusief een tijdsafhankelijke 3D-transformatie voor St. Eustatius en Saba. De GNSS-stations van deze eilanden maken deel uit van het wereldwijde IGS-netwerk.

Landelijke voorziening WOZ
Het Kadaster verzorgt de verstrekking van WOZ-gegevens. Gemeenten hebben als taak vanuit de Wet waardering onroerende zaken (WOZ) om de waarden van gebouwen en grond te bepalen en vast te leggen. Het Kadaster beheert de landelijke voorziening om de gegevens te beheren en te ontsluiten, In 2023 hebben we met de Waarderingskamer en het ministerie van Financiën afgesproken deze dienstverlening ook in 2024 voort te zetten, waarbij het de intentie was om vanaf 2025 meerjarige (financiële) afspraken te maken. Helaas is het in 2024 niet gelukt om met de Waarderingskamer en het ministerie meerjarige (financiële) afspraken te maken over de invulling en beheertaken van de Landelijke Voorziening WOZ en wordt de dienstverlening in 2025 onder dezelfde voorwaarden als in 2024 voortgezet.

PDOK
Het platform Publieke Dienstverlening Op de Kaart (PDOK) is al ruim 10 jaar een begrip in het ontsluiten van geodata van Nederlandse overheden. Hier bundelt het Kadaster datasets van en voor de publieke en private sector. Op 25 november 2024 ontvingen we de ‘Geo Prestige Award 2024’ van Geo-Informatie Nederland voor onze rol in het ontsluiten van datasets voor overheden. Een mooie erkenning voor hetgeen we samen met onze partners hebben bereikt.

Sinds 2024 voldoen al onze geo-basisregistraties aan de internationale gegevensstandaard Open Geospatial Consortium (OGC) Application Programming Interface (API). Met deze standaarden zijn de registraties beter te vinden, te bevragen en te koppelen. Daarmee krijgen onze geo-basisregistraties een groter bereik en zal het hergebruiken van de data nog verder toenemen. Ook biedt PDOK sinds 2024 naast de vertrouwde 2D data ook 3D data aan; gebruikers kunnen 3D-weergaven bekijken in de 3D viewer op de PDOK-website. Om de innovaties van PDOK nog verder te stimuleren heeft het Innovatiefonds van het ministerie van Binnenlandse Zaken Digitale overheid een budget toegekend om de dienstverlening verder te vergroten met de nieuwste OGC-API. In 2024 is de internetconsultatie uitgevoerd om PDOK een wettelijke basis te geven.

BRK in het stelsel
De BRK wordt steeds meer gekoppeld aan de andere registraties in het stelsel van basisregistraties, zoals de (BAG), de Basisregistratie Personen (BRP) en het Handelsregister (HR) van de Kamer van Koophandel. Deze koppelingen met de BAG, HR en BRP verzorgen we al meer dan 15 jaar. Waarbij we ons inzetten om de kwaliteit te blijven verhogen. Door de koppeling worden bepaalde gegevens in de BRK automatisch bijgewerkt met de actuele gegevens uit andere basisregistraties. Ook is het door de koppeling mogelijk om verschillende gegevens uit deze registraties in combinatie met elkaar te bevragen. Op dit moment zijn er nog wettelijke beperkingen aan het combineren van bepaalde gegevens uit verschillende registraties. Wij hebben de minister verzocht het wettelijk kader op dit punt bij te werken.

Europese regelgeving
Op Europees niveau zijn steeds meer dossiers waar betrouwbare geodata van belang zijn. Daarbij gaat het onder meer om de ontwikkeling van de Green Deal Data Space. Voor het Kadaster is met name de doorontwikkeling van de INSPIRE-richtlijn nauwgezet gevolgd.

Ook zagen we dat in 2024 een toename van het belang van eigendomsinformatie uit de BRK voor EU dossiers over witwassen, duurzame investeringen en bodemmonitoring.

Op grond van de Europese Open Data richtlijn is het Kadaster in 2024 door de minister van BZK aangemerkt voor het beschikbaar maken van een achttal datasets als high-value data. Dat betekent dat deze datasets kosteloos door middel van API’s en als download beschikbaar moeten zijn. Het gaat onder meer om adressen, gebouwen, kadastrale percelen, bestuurlijke grenzen en topografie. Al deze data zijn al als open data beschikbaar. In 2024 hebben we er voor gezorgd dat de datasets volgens de voorgeschreven standaarden beschikbaar kunnen worden gesteld. We verwachten dat dit begin 2025 voor de meeste datasets gerealiseerd is.

Zicht op Nederland (BZK)
Als Kadaster zijn we lid van het Beraad voor Geo-informatie (GI-Beraad). De leden zijn een aantal ministeries, koepelorganisaties zoals de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en organisaties die ruimtelijke informatie leveren. Het GI-Beraad adviseert de overheid: hoe werk je handig samen om geo-informatie beschikbaar te stellen in dienst van de samenleving? In 2024 hebben de leden van het GI-beraad intensief bijgedragen aan het overheidsprogramma Zicht op Nederland. Het programma streeft ernaar geodata in te zetten voor de ruimtelijke opgaven waar Nederland voor staat. Zo hebben we de werkwijze concreet beschreven en de opgaven in kaart gebracht. Ook hebben we bijgedragen aan het versterken van het datafundament: een set afspraken die data-leveranciers onderling maken om eenduidig geodata te beheren, zoals eerder beschreven onder KKN.

Iedereen heeft inzicht in de ruimtelijke indeling van Nederland, doordat ruimtelijke informatie uit een groot aantal verschillende registraties laagdrempelig toegankelijk is.

Alle gebruikers van de landelijke voorzieningen en geodata infrastructuur die wij beheren, kunnen vertrouwen op de kwaliteit en actualiteit daarvan.

Iedereen heeft eenvoudige toegang tot publieke informatie en de processen om dat te doen. Op deze manier dragen we bij aan het Digitaal Stelsel Omgevingswet.

Iedereen krijgt een beter en completer beeld van de ruimte in Nederland, doordat wij samenwerken met partners aan het integreren van geo-registraties. Wij doen dit ook door data in 3D in te winnen en te visualiseren en deze data in samenhang bij te werken.

Iedereen krijgt ruimtelijke informatie die beter aansluit op de vraag, doordat ruimtelijke informatie in samenhang beschikbaar is.