Publicatie onderzoeken
In 2024 zijn diverse maatschappelijke vraagstukken onderzocht om inzichten te bieden in actuele trends en ontwikkelingen. Thema’s zoals de woningmarkt, nieuwbouw, de agrarische grond- en vastgoedmarkt en de energietransitie stonden daarbij centraal. Met behulp van uitgebreide data-analyse, specialistische kennis en samenwerkingen met onder andere het CBS, wetenschappers en andere onderzoeksinstituten, werden beleidsmakers en overheden voorzien van waardevolle informatie. Deze onderzoeken dienden als fundament voor het ontwikkelen en toetsen van beleid, het monitoren van processen en het verdiepen in complexe thema’s zoals woningbouw, grondbeheer en energiezuinigheid. In deze publicatie bespreken we de belangrijkste bevindingen, resultaten en hun betekenis voor de maatschappij en het beleid.

Onderzoek woningmarkt
We publiceerden in 2024 kwartaalberichten over de woningmarkt, investeerders op de woningmarkt, en de agrarische grondmarkt. Ook publiceerden we halfjaarberichten over de hypotheekmarkt. Onze experts droegen bij aan verschillende congressen, waaronder het Woningmarktsymposium. Door het beschikbaar stellen van datasets en onderzoeken hebben we in 2024 tientallen gemeenten geholpen bij het maken en monitoren van het gemeentelijke woonbeleid.

Onderzoek nieuwbouw
Een van de grootste uitdagingen voor de overheid is het realiseren van voldoende nieuwe woningen. Om overheden houvast te geven bij beleidsvorming voor nieuwbouw, onderzochten we in 2024 onder meer welke partijen eigenaar zijn (geweest) op planlocaties, met welk type grondeigenaar je welk type woningbouw krijgt, en welke factoren van invloed zijn op de snelheid van het woningbouwproces. De uitkomsten zijn onder meer meegenomen in een Rijksrapport over woningbouw, gepubliceerd in vakbladen en presentaties op congressen en expertsessies. Samen met onze alliantiepartner het CBS ontwikkelden we de Bouwkavelprijsindex verder; deze wordt in 2025 op verzoek van het ministerie van VRO in productie genomen.

Samen met SEO Economisch Onderzoek brachten we de effecten in kaart op het aankopen en verkopen van woningen door investeerders en starters als gevolg van de veranderingen in de hoogte van de overdrachtsbelasting; dit deden we in opdracht van het ministerie van Financiën. De aanpassingen in de Huisvestingswet geven gemeenten ruimere bevoegdheden om bepaalde woningen in de gemeente toe te wijzen aan specifieke woningzoekenden, bijvoorbeeld mensen die al in die gemeente wonen. Verschillende gemeenten vroegen ons in 2024 inzicht te geven in de herkomst van de kopers van (nieuwbouw)woningen in hun gemeente.

Ook deden we onderzoek naar overstromingsrisico’s van woningen en de invloed daarvan op de prijs. Daarnaast hebben we onderzoek verricht naar de prijsverschillen tussen oude en nieuwe hoogbouw in Nederland.

Samen met RaboResearch publiceerden wij een onderzoek naar wat ouderen kopen, wat ze verkopen en wie de huizen koopt die ze achterlaten. En een nieuw onderzoek naar energie labels van woningen liet zien dat prijzen van woningen met een goed energielabel meer stijgen dan die met een slecht energielabel.

Onderzoek grond en vastgoed in het landelijk gebied
Ondanks het afschaffen van het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) en het vervallen van het bijbehorende budget, nam ook in 2024 de interesse toe van overheden in gebiedsprocessen en de methoden om grond te verwerven en te ruilen.

Voor het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) deden we samen met Wageningen UR onderzoek naar 30 jaar natuurrealisatie in de Krimpenerwaard; ook onderzochten we de factoren die ervoor zorgen dat wettelijke herverkaveling slaagt of niet. Daarnaast onderzochten we welke overheidspartijen gronden bezitten en hoe ze gronden aan- en verkopen; op die manier ondersteunen we het ministerie van BZK bij het vormen van beleid over hoe actief overheden zich moeten opstellen op de grondmarkt om bepaalde ruimtelijke doelen te realiseren. Verder brachten we voor het Collectief Natuur inclusief in kaart hoeveel hectare terrein zorginstellingen hebben in Nederland, hoe groen ze zijn en hoe ze liggen ze ten opzichte van natuurgebieden. Ze helpen we deze organisatie om de beweging naar een natuur-inclusieve samenleving te versterken en te versnellen.

Kavelruil staat als gevolg van een fiscale wetswijziging sterk in de belangstelling. We onderzochten de recente ontwikkelingen rond kavelruil. Hierdoor werd zichtbaar dat kavelruil en de agrarische grondmarkt grote samenhang vertonen en dat het ontbreken van koopsom-informatie in de kavelruilakten, de transparantie van de agrarische grondmarkt nadelig beïnvloedt. Het Kadaster houdt deze ontwikkeling in de gaten.

Onderzoek, monitoring en maatwerk
We voorzagen Nationaal Coördinator Groningen (NCG) en het Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG) van eigendoms- en vastgoedgegevens voor de versterkingsopgave en de afhandeling van meldingen van schade die is ontstaan door gaswinning. Hiermee kreeg NCG inzicht in het eigendom van woningen en ander vastgoed dat nog niet aan de veiligheidsnormen voldoet. Het IMG kon met onze gegevens snel, effectief en rechtszeker schademeldingen afhandelen en de juiste rechthebbenden van een schadevergoeding voorzien. Daarnaast hebben we in 2024 de ontwikkeling van recreatief vastgoed -zoals vakantiewoningen- in kaart gebracht voor heel Nederland en een tweejaarlijkse monitor gepubliceerd. Hiermee is inzichtelijk gemaakt hoe vakantie- en recreatieparken zich hebben ontwikkeld in de afgelopen twee jaar. De monitor vormt een feitelijke basis voor het toetsen van beleidskeuzes en vormgeven van nieuw beleid.

De RVO is bronhouder van de registratie van energielabels en biedt eigenaren inzicht in de energieprestatie van hun gebouwen. Wij leveren hiervoor vastgoed- en eigendomsgegevens. Daarnaast brengen wij periodiek de labelverdeling voor verschillende typen woningeigenaren in beeld. De labels tonen van elk gebouw hoe energiezuinig dat gebouw is. Ook in 2024 leverden wij deze gegevens aan het ministerie van VRO en RVO; zo hebben zij inzicht in hoe zuinig de woningen van verschillende typen eigenaren zijn en welk beleid voor wie ze kunnen ontwikkelen om dit te verbeteren.

In het samenwerkingsverband ISIP (Interbestuurlijke Samenwerking voor de informatiepositie) voor de woningmarkt werkten we met het CBS, VNG, het Interprovinciaal Overleg (IPO) en het ministerie van VRO samen aan een centrale en verbeterde informatievoorziening. ISIP voor de woningmarkt is er om de ontwikkelingen op de woningmarkt te bundelen, trends te kunnen volgen en daarop publieke en private beleidsmakers te ondersteunen. Met ISIP voor de woningmarkt hebben bovengenoemde partijen zich voorgenomen om gezamenlijk inzichten over de woningmarktsituatie beschikbaar te maken, trends te volgen en daarmee publieke en private beleidsmakers te ondersteunen met informatie over de woningmarkt.

VIVET-programma
In het VIVET-programma (Verbetering van de Informatievoorziening voor de Energietransitie) bundelen het CBS, RVO, het Kadaster, het Planbureau voor de Leefomgeving en Rijkswaterstaat hun data, kennis en informatie. Hiermee ondersteunen we de beleidskeuzes voor de overgang naar duurzame energievormen. Vanuit VIVET hebben we in 2024 een ruimtelijke analyse uitgevoerd om gemeenten te helpen bij het vinden van geschikte locaties voor 50.000 nieuwe transformatorstations die nodig zijn in Nederland. Ook hebben we de informatievoorziening rond Verenigingen van Eigenaren verbeterd, zodat beter inzichtelijk is wie wat moet doen bij verduurzaming, Daarnaast hebben we een proefproject uitgevoerd om via databundeling de isolatiewaarden van woningen binnen een gemeente in kaart te brengen. Ook bouwden we verder aan een manier om het energieverbruik van maatschappelijk vastgoed te monitoren.

Geo-informatie voor de krijgsmacht
Bij alle missies van het ministerie van Defensie worden geodata gebruikt. Betrouwbare geo-informatie is dan van levensbelang. In 2022 is opnieuw de levering van geo-informatie en gespecialiseerde kennis voor tien jaar vastgelegd in een convenant. Binnen het convenant valt het bijhouden van verschillende kaarten, waaronder de Aeronautische Obstakelkaart. Deze toont obstakels in het terrein, zodat bijvoorbeeld helikopters weten waar ze veilig kunnen vliegen en landen in Nederland.

In samenwerking met 32 landen brachten we andere landen in kaart binnen het Multinational Geospatial Co-production Program (MGCP). Het Kadaster is, op verzoek van het ministerie van Defensie, voorzitter en secretaris van de technische werkgroep. Na het opstarten in 2023 is in 2024 naast MGCP ook het Multinational Geospatial Co-production Program Urban Vector Data (MUVD) in een volwassen productiefase gekomen. Met behulp van het MUVD kunnen we geo-data inwinnen in urbane gebieden waarbij we veel (extra) gedetailleerde informatie kunnen toevoegen aan de dataset t.o.v. de MGCP. Hierbij wordt er een 1:5.000 kaart ingewonnen naast de bestaande 1:50.000 kaarten.

In opdracht van Defensie maken we ook kaarten van de Nederlandse Antillen in verband met het hurricane seizoen. Het doel om deze geo-data te vervaardigen conform MUVD-specificaties is om hierna een MTM (MGCP Topograhic Map) te maken van deze gebieden. In 2024 was de opdracht uitgezet voor de eilanden: Aruba, Bonaire en Curaçao. Voor 2025 staan de eilanden Saba, Sint Eustatius en Sint Maarten op het programma.

Vanuit de gedachte basisregistratie behoren de eilanden Bonaire, Sint Eustatius en Saba (BES-eilanden) tot de basisregistratie Topografie. Geo-informatie heeft als onderzoeksopdracht uitgezet om te onderzoeken of we vanuit het MUVD product een BRT-product kunnen vervaardigen. Voor definitieve implementatie zal overleg plaatsvinden tussen Defensie, het ministerie van VRO en Kadaster.

Daarnaast ondersteunden we Defensie met verschillende ontwikkelingen. In 2024 hebben we bijvoorbeeld AI gebruikt om bepaalde gebieden sneller in kaart te brengen. Ook ondersteunden we onderzoek bij Defensie met onze kennis van 3D-kaartweergave.

Gebiedsgerichte aanpak
Het Kadaster maakt deel uit van een consortium van Rijks uitvoeringsorganisaties die bijdragen aan de doelstellingen van het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG). Dit is en initiatief van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN), gericht op de integrale aanpak van de stikstofreductie, natuurherstel en verduurzaming van de landbouw. Hoewel het NPLG met de komst van het nieuwe kabinet formeel is beëindigd, ging de samenwerking binnen het consortium en met andere Rijksorganisaties verder. Het Kadaster werkte mee aan de ontwikkeling van het Centraal Portaal NPLG, dat in 2024 werd geïntroduceerd. Het portaal voorziet provincies van essentiële data, kennis en expertise, ter ondersteuning bij de uitvoering van het NPLG.

Afgelopen jaar leverde het Kadaster datasets en gebiedsanalyses aan diverse overheden, wat hen ondersteunde bij het maken van gerichte gebiedsplannen. Deze samenwerking draagt bij aan het effectief aanpakken van de uitdagingen die het NPLG nastreefde en bevordert de verduurzaming van het landelijke gebied.

Tot slot werd in 2024 ook de mijlpaal 100 jaar ruilverkaveling gevierd. Dankzij deze wetgeving kunnen we samen met het ministerie van LVVN bijdragen om de transitie in het landelijk gebied tot uitvoer te brengen. Zo blijven we ons inzetten om karakteristieke aspecten van het oude landschap te behouden in nieuwgevormde landschappen.

Kadaster Internationaal
In 2024 hebben we in 26 landen buitenlandse overheden geadviseerd over het inrichten van landregistraties en geografische informatiesystemen. Dit deden we in opdracht van onder andere het ministerie van Buitenlandse Zaken, de Wereldbank en de Millennium Challenge Corporation (MCC). We hebben actief bijgedragen aan de programma's LAND-at-scale en MATRA van het ministerie van Buitenlandse Zaken en RVO. Samen met onze (project)partners hebben we ons ingezet voor het verbeteren van de registratie van landrechten en de informatievoorziening. Dit is een belangrijke voorwaarde voor overheden om maatschappelijke opgaven te kunnen aanpakken als armoede, voedselvoorziening, klimaat en vrede. We hebben kennis en best practices gedeeld door middel van technische assistentie, voorlichting, onderwijs en onderzoek. We hebben hierbij onder meer gebruik gemaakt van de kaders en richtlijnen die zijn ontwikkeld door United Nations Global Geospatial Information Management (UN-GGIM).

In Indonesië hebben we bijvoorbeeld de kadasterorganisatie ATR BPN ondersteund met de modernisering van hun landadministratie. In Tsjaad ondersteunen we, samen met Oxfam Novib, de overheid om de registratie van landrechten te verbeteren; dat deden we met het ontwikkelen aanpak volgens onze eigen Fit-For-Purpose Land Administration methode. Ook is een groot regionaal project op de Westelijke Balkan afgerond. Hierin werkten acht kadasterorganisaties uit zes landen samen om de toegang tot landinformatie te verbeteren.

Daarnaast hebben delegaties uit verschillende landen het Kadaster in Nederland bezocht om te zien en te ervaren hoe we werken in Nederland. Onder meer uit Estland, Bosnië en Herzegovina, Benin, Albanië, Georgië, Jordanië, Servië, Indonesië.

Samen met de faculteit ITC van Universiteit Twente binnen de School of Land Administration Studies (SLAS) deelden we kennis en best practices door het geven van voorlichting en het doen van onderzoek. Onder meer met bijeenkomsten voor deelnemers uit Azië en de Arabische regio, en workshops in Nepal, Ghana en Namibië.

Figuur 4: overzichtskaart met projecten Kadaster Internationaal